صبا دشتیاری ءِ آزمانکانی بیانیہ ءِ تہا آئیڑیالوجی

اے آر داد

بیانیہ ءِ گالبند ایوک کسّہ ءُ فکشن ءَ پہ کارمرد نہ بیت، بلکیں ایشی ءِ تہا نوں اے ہم چارگ بیت کہ آزمانک نویس وتی بیانیہ ءِ تہا کُجا اوشتاتگ،وت گپ جنت یا کارست ءُ بامردے ءِ زُبان ءَ وتی کِسّہ ءَ بْیان کنت۔ اے نبشتانک ءِ تہا بیانیہ ءِ زیکّ ءُ مرچیگیں تپاوت ءِ پجّی ءَ صبا دَشتیاری ءِ بیانیہءِچارگ ءُ چکّاسگ ءِ جُہدے کنگ بوتگ ۔

یک دورے ہما اَت کہ فکشن ءِ تہا بیانیہ ایوک پہ آزمانک ءُ گدار ءَ کارمرز بوتگ ۔ نوں بیانیہ سرجم ءَ , بیانیات (Narratology)بزاں یک زانت ءُ زانشے ءِ رنگ ءَ دیم ءَ اتکگ ۔ نوں بیانیہ ایوک آزمانک ءُ گِدار ءَ گوں بندوک نہ اِنت ۔ پد نوکی نگد (پوسٹ ماڈرن کریٹی سزم) ءَ بیانیہ ءِ نہ ایوک گالبند نوک کُتگ ،بلکیں ہمینچو نامدار ہم بوتگ کہ سیاست ، نیکراہ ءُ ربیدگ ءِ تہا ہم اشی ءِ سر ءَ گُپّ ءُ تران بندات بوتگ۔

فکشن یا “کِسّہی لبزانک” ءِ تہا بیانیہ ءِ زیکّ ءُ مرچیگیں گالبند ءِ معنا ءِ تہا باز دگری ءُ تپاوت دیم ءَ اتکگ ۔ فکشن ءِ کجام ہم تہر بہ بیت آزمانک بہ بیت یا گِدار (ناول) اے پوہ بوگ ہژدری اِنت کہ بیانیہ ءِ تہا آئیڑیالوجی ءِ کار چی اِنت ، تھیم کجام رنگیں فکشن ءَ گُشنت ۔ اے نبشتانک یکے وَ زیک ءُ مرچیگیں بیانیہ ءِ گالبند ءَ گیشّینگ ءِ کار ءَ کنت ، دومی اے گپ ءَ ہم دیم ءَ آرگ ءِ جُہد ءَ کنت کہ صبادَشْتیاری وتی آزمانکانی ایوک بیانیہ ءِ تہا چنچو پلّامرز بیت، ءُ چنچو دیر ءُ گِستا اوشتیت ،ایوک بْیان کنوک (راوی) ءِ منّت ءَ کسّہ ءَ بْیان کنت ۔

اے سرھال وتی بُنگپّ ءِ رِد ءَ بلوچی لبزانک ءَ اے ھاترا جتائیں سرھالے کہ چدوپیش اے رنگ ءَ آزمانک ءُ آئی ءِ بیانیہ ءَ چارگ ءُ چکّاسگ نہ بوتگ۔ بیانیہ ءِ گالبند زی ہما آزمانک ءُ کسّہ ءَ پہ کارمرد بوتگ اَت کہ آئی ءِ تہا تِچک ءَ کارست ءُ واکھات دیم ءَ بْیا اَنت ، چیدگی ءُ اشارگی رنگ اود ءَ مہ بیت , ما آزمانک ، کِسّہ ءُ گِداراں (ناولاں ) پہ بیانیہ ءِ گالبند ءَ کارمرد کنیں ، داں اینچک ءَ راست اَنت ہم کہ بیانیہ یا Narrative کِسّہ ءَ گُشیں کہ اشی ءِ تہا واکیہ ءُ جاروالے ءِ سر ءَ گپّ بیت ، ایشی ءَ ابید ،بیانیہ کِسّہ کار ءُ گِدار نویس ءِ , زندھال ،، ءَ ہم گُشیں ۔ اعظمی فہیم ۔ 2003، 159 )

چد ءُ پیش بیانیہ ہما آزمانک ءَ ہم گُشگ بوتگ کہ آئی ءِ تہا چھر ءُ اندیمی مہ بیت ۔ ہما فکشن ءَ ہم ما بیانیہ گُشیں کہ آئی ءِ تہا چیدگ ءُ چھر مان مہ بیت، بلکیں تچک ءُ راستیں رنگے ءَ دیم ءَ روان بکنت (ہمیش: 159 ) باز بر ءَ کِسّہ چو ہم بیت یکے آئی ءَ بْیان کنگ ءَ اِنت بلے اود ءَ بیانیہ نیست ، ایشی ءَ ہم بیانیہ ءِ تہا ھساب کنگ بیت ؟

ھو من بزدلاں ، زاناں منی دل ءَ واھگ ءِ باھندانی لہڑ نیست ، زاناں من ارمان نہ داراں ، زاناں من بے زباناں ، ھو من بے زباناں ، اگاں بے زبان مہ بوتیناں گُڑا مروچی من تہنائی ءِ آس ءَ اے پیم نہ سُتکگ اِتاں ۔ (دَشْتیاری صبا :، 1994: (151 ۔

اے صبا ءِ آزمانک , ارمان ءِ مَرگ،، ءِ بندات انت کہ کارست گوں وت ءَ گپّ ءَ اِنت اشی ءَ آزمانک ءِ تجریدی رنگ گُشگ بیت ۔ ایشی ءَ بیانیہ ہماوھد ءَ گُشگ بوتگ اَت کہ اِد ءَ واکیات (( Event بوتیں ۔ بیانیہ ءِ تہا واکیات ءِ بوھگ ہژدری اِنت ۔ بیانیہ ءَ ہما نبشتگین ءَ گُشگ بیت کہ آئی ءِ تہا یک واکیہ یے یا بازیں واکھات بْیان کنگ بہ بنت ۔ من اِد ءَ واکیہ ءِ بزاں Event ءِ ساڑا ءِ سرئَ نوکیں تْرانے بندات نہ کناں ۔ ہالینڈ ءِ جنیادمیں نوکیں شرگِدار میکہ بال (Mieka bal) ءَ وتی کتاب (Narratology) ءِ تہا جْوانیں تْرانے دیم ءَ آؤرتگ ۔ اِد ءَ بس اینچو گُشگ جوْان بیت کہ آ بْیان کہ آئی ءِ تہا چیزے ءِ بدل بوگ ءِ گپّ بہ بیت ,Event بزاں واکیہ گوشگ بیت چو کہ اے رِد ءُ بْیان ءِ تہا واکیہ بْیان بوتگ

(1)آئی ءَ دروازگ پچ کُت

(2)دروازگ پچ بوت ءُ کُچک تہا اَتک

(3) آ چہ لوگ ءَ در کپت

اے رِدانی تہا واکیہ یا Event نیست پرچا کہ اِد ءَ بدلی گندگ نبیگ ءَ اِنت ۔

ب (1) کُچک وکّ اَنت

(2) مردم چہ کُچکّاں تُرس اَنت ۔ (فاروقی شمس ) 2004 :193)

بیانیہ ہما وھد ءَ گُشگ بیت کہ آئی ءِ تہا جاور یا چیزے ءِ بدل بوگ دیم ءَ بئیت ، پدئَ ہمے بیانیہ ءَ بْیان کنوکے ہم بیت ۔ اے بْیان کنوک (Protagonis) دو زات ءِ بنت۔ افلاطون ءِ گُشگ ءِ پدا یکے ءَ گیگان نویسی (نقل)Mimesis گُشنت ءُ دومی ءَ واکیہ نویس Digesis گُشنت ۔ گیگان نویس ءِ تہا بْیان کنوک کسّہ ءِ بْیان ءِ تہا وت ھوار بیت ، واکیہ نویس ءِ تہا بْیان کنوک وت ءَ گستا ءُ جتا کنت ۔ ( عباس نئیر ناصرڈاکٹر ، 2020 ، 72)

صبا دَشْتیاری ءِ گیشتریں آزمانک بیانیہ اَنت ، بیانیہ ءِ درانگازی ءِ دوئیں زات آئی ءِ گوْر ءَ ھست اَنت ۔ بازیں آزمانکے ءِ تہا آئی ءِ جند ندکارے ءِ بستار ءَ وت گون کپیت گوں ، بلے باز جاہ ءَ آئی ءِ جند در ءَ نہ بیت بلے گپ جنوک ہماھی ءِ زبان ءَ گپ جنت ۔

سریاب ءِ بس و مہران بینک،، ھنچوش بوت ،، ءُ گنھگار ، اِد ءَآزمانک نویس ءَوت ءَ چیر دات نہ کُتگ ۔ جیگ بند ءِ ارس ،، ءِ تہا آ سرجم ءَ وت بیت ءُ کِسّہ ءَ بْیان کنت ۔ لالاءِ ھیال دنیگا منی دل ءَ چہ در نہ یتکگ اَت بلے پیش ایشی ءَ کہ من سائین ءِ دکان ءَ ہم بگوْازیناں پشت ءَ چہ من ءَ یکے ءَ گوْانک جت ، ,استاد ،، صبا ! :(دشتئاری صبا): 2001: 51)

جیگ بند ءِ اَرس ،، وتی تکنیک ءِ رِد ءَ کسّہ درکسّہ ءِ آزمانک اِنت ، اد ءَ آزمانک نویس دگرے ءِ کسّہ ءَ بْیان کنت ، اے واکیہ آئی ءِ جند ءِ سرءَ نہ گوْستگ۔چوناھا ہم ,من ،، ءِ بْیان ءِ تہا جندی تجربت بْیان بنت بلے صبا ءِ کسّھانی تہا ,من،، ہم دگرے ءِ سر ءَ گْوَستگیں واکیاتے ءِ بیان اِنت ۔ نوکیں دور ءِ ھساب ءَ آئی ءِ آزمانکانی بیانیہ یکے جنین آدمانی جیڑہ ءُ جنجالانی بیان اِنت ، دومی چاگردی ءُ مارکسی پگر ءِ بیانیہ ءَ گوں دیم پہ دیم ءَ روان کنت۔

صبا ءِ آزمانک آئیڑیالوجی ءَ گوں بندوک اِنت، جنیادم ءِ جیڑہ بنت کہ چاگرد ءِ ، آئیڑیالوجی مدام یک پگرءُ لیکھے ءِ پلاّمرز بیت ۔ بیانیہ ءِ رنگے وَ ہما بوت کہ کسے کسّہ ءَ بْیان کنت ، دومی نوکیں دور ءِ بیانیہ اِنت کہ اشی ءِ تہا ہمے چارگ بیت کہ پگر ءُ سسّا چی آرگ بوتگ ۔ کسّہ بیانیہ ءَ چہ گستا ہم ھیال کنگ بیت بلے بیانیہ ءِ ھچ ھیال بیدے کسّہ ءَ سرجم بوت نہ کنت ۔ کسّہ شوھاز ءِ اگاں کار ءَ کنت یا واکھاتاں ھبکہی ءَ گوں دیم پہ دیم کنت ، گُڑا بیانیہ انسان ءِ ھستانکی ((Being ءُ دنیا ، دوئیںانی سْیالی ءِ مانگیشتگی ءَ چہ پیداک بوتگیں ، ترسناکی ءُ گمناکیاں ، سرپدکنت ۔کسّہ گیشتر ,چی ،، ءِ پسّو ءَ دنت ، بیانیہ ,چون، ءُ , پرچا، ءِ پسّو ءَ دنت ۔ (عباس نئیر ناصر ڈاکٹر ، 2020 : 65

ہمے چون، پرچا یا کارست ءِ سر ءَ چونیں ویل ءُ جنجال اتکگ اَنت ، اشانی پژدرءَ بیانیہ چو پگر ءُ سسّا ءَ کار کنت ۔ بیانیہ ءِ دو دگہ زاتانی تہا یکے تھیم اِنت ءُ دومی آئیڑیالوجی ، تھیم یک زاتی ءُ جندی پگر ءُ ھیالے کہ دنیا ءُ زند ءَ ندکار وتی ھیال ءِپد ءَ چارایت ، آئیڈیالوجی پیش ءَ چہ ھستیں لیکہ ءُ وژنے کہ ہمیشی ءِ فریم ءِ تہا انسان ءَ جیڑگ ءُ چارگ بیت “آئیڑیالوجی یک چاگردی کُٹمے ءِ گچینی پگر ءُ لیکہ ، ستک ءُ وشمنّی اِنت ۔چاگرد ءِ یک مزنیں کٹمے ءَ وت ءَ مارکسئ آئیڈیالوجی ءِ رِد ءَ مھکم ءُ توانا کُتگ ، بلے تھیم ندکار ءِ وتی یکتاھیں (انفرادی) درشان ءُ لیکھے ، اے ہما وھدی دیم ءَ کیت کہ ندکار وتی دور ءُ زمانگ ءِ گچینی چاگردی کُٹمے ءِ پگر ءُ لیکہ ءِ بدل ءَ وتی چمّءُ دل ءَ گوں گیدی ءُ زند ءَ چارگءَ سوبین بہ بیت (عباس ناصر نئیر ، ڈاکٹر ، 2006:. 598)

صبا ءِ بازیں آزمانکانی تہا آئیڑیالوجی ءِ بیانیہ گندگ بیت ، چوکہ آئی ءِ آزمانک ,کامرمیڈ ،، چہ کجا کائے ، طبقاتی کش ماں کش، تو کمیونسٹے ئے ؟،، صبا ءِ آزمانک نویسی ءِ بندات ہم دیمروئی پسندیں ندکار شوکت صدیقی ءِ سکین ءَ چہ بیت ۔ دیمروی پسندی مارکسی پگر ءِ آئیڑیالوجی ءَ گوں بندوک اِنت ، ندکار آزمانک نویسی ءِ تہا کازماس ءَ ہمے لیکھی فریم ءِ تہا سما کنت ءُ چارایت ۔ ” داں 1986 ءَ من اے تودو گُمان ہم نہ کتگ کہ افسانہ ءِ بارہ ءَ انچوش سنجیدہ باں ، دیمروئی پسندیں ادیبانی انجمن ءِ گولڈن جوبلی ءِ کانفرنس ہمے سال ءَ برجاہ دارگ بوت ءُ من ہمے کانفرنس ءَ گوں کوئیٹہ ءِ اے دگہ ترقی پسند سنگتاں بھر زُرت ، ایشی ءِ تہا یک نشستے، افسانہ ، ئیگ اَت ۔ ہمے نشست ءَ من ءُ اردو ءِ نامداریں افسانہ نگار واجہ شوکت صدیقی کش ماں کش ءَ نشتگ اِتیں ۔ اے واجہ کار ءَ وتی پجّار کنائینگ ءَ رند چہ من ءَ جست کُت کہ تو کجام کجام پڈ ءَ نبیسگ ءَ ئے ۔ من آئی ءَ سرجمی ءَ پسو دات ۔ واجکار ءَ منی نیمگ ءَ چاراِت ءُ گُشت , افسانہ پرچا نبشتہ نہ کن ئے ؟ ایشی ءِ تہا سماج ءِ اَڑ ءُ جنجالاں پہ جْوانی ءَ درشان کنگ ءِ باز گنجائش ھست ۔ ( دَشیاری صبا ، 1994، :9)

“باز شرگدار ءِ گوشگ ہمیش انت کہ دیمروئی پسندانی گور ءَ آزمانک ساچشتی تہرے نہ بوتگ ، بلکیں اشی ءَ را آ ایوک وتی پگری ءُ لیکھی درشان سرپد بوتگ اَنت ۔ اے راستی ءَ کس سرگوْز کت نہ کنت کہ دیمروئی پسنداں آزمانک ءَ را پمیشکا دیمروئی داتگ کہ لبزانک ءَ چہ ہما رنگیں کار کہ اشاں کشّگ لوٹ اِتگ آزمانک ءَ چہ شرتریں تہر نیست اَت ۔ اگاں اشاں آزمانک گوں دوستی نیست اَت ” (فاروقی شمش ، 2004 :15)

وھدے آئیڑیالوجی نویسگ ءِ نیمون بہ بیت گُڑا بیانیہ ءِ تہا دوستی ءُ نادوستی ، نہ منّگ ءُ پلّامرزی ہم ھوار کپنت ۔آئیڑیالوجی ءِ بیانیہ گوْاچن نبیسی ( (Realismءَ گوں بندوک اِنت ۔ گوْاچن نبیسی انچو بہ بیت کہ چیزے کہ ہما وڑ گندگ ءَ کیت ہما وڑ ءَ دیم ءَ آرگ بہ بیت ۔ صبا بیانیہ ءِ اِزم ءِ تہا وتی لیکہ ءُ گپّاں ،کارست ءُ بْیان کنوک ءِ بدل ءَ وت ندکار بیت گُشیت ۔ ” چوناھا پُلّ ءُ ورنائی ، ھردو بے آسر اَنت بلے پلّیں ورنائی ءَ گروناک بیگ انسانی تب ءِہما نزوری اِنت کہ کزایک ابنارملیں مردمے وت ءَ چہ آئی ءَ ءَ رکّینت بہ کنت ۔ (دَشْتیاری صبا ، 1994 17)

آزمانک ءِ اِزم ءَ چہ جتا، کارستے ءِ زبان ءَ چیزے ءِ بْیان کنگ ءِ بدل ءَ وتی ( آزمانک نویس) نیمگ ءَ کارست ءُ واکیاتے ءِ بارہ ءَ چیزے گُشگ بیانیہ ءِ نہ ایوک اِزم ءَ نزور کنت بلکیں وانوک ءِ ھکّ ہم جنگ بیت ۔ ” آزمانکی درشانداب پوشگ ءُ ڈبّگ ءِ کار ءَ کنت ۔ باید اِنت مزنیں کارست سازی ءِ پجّئ ءَ آزمانک نویس وتی دل ءِ گپّ ، بزگی ءَ نزیکی ءَ پیش مہ داریت ، اگاں آئی ءَ چوشیں گپّے جنگی بیت گُڑا درشانداب ءِ ہما رھبنداں پیلو بکنت کہ وانوک ءَ ندکار ءِ جند ءِ ھوار بوگ ءِ سما مہ بیت ۔(فارووی شمش ، 2004، 89)۔

اگاں آزمانک نویس ءَ وتی کارست یا واکیات ءِ بارہ ءَ گپّے جنگی بیت یا آئی ءِ سر ءَ بزّگ کنگ لوٹیت گُڑا ,من، ءِ تکنیک ءِ تہا اے کار ءَ کرت کنت ۔ وت آزمانک نویس ءِ توک ءَ دور کنگ بیانیہ ءِ ازم ءَ پولنگ کنت ۔ ندکار ءِ وت کِسّہ ءِ تہا دور کنگ ءُ وتی گپّ جنگ بُندر ءَ آئیڑیالوجی آزمانک ءِ تہا ھر جاہ گندگ بیت ۔ صبا ءِ آئیڑیالوجی ہمیشی ءَ چہ زانگ بیت کہ آ آزمانک ءِ تہا بْیان کنوک (راوی ) ءِ بدل ءَ وت آزمانکی ساچ ءِ تہا ھوار کپیت ۔ “یک کارستے ءِ شرّیانی گُشگ ءُ واکیاتے ءِ معنا ءُ گیشّوار ءَ چنچو بھرزوریت ءُ ھوار بیت ، اگاں اے بھر آزمانک ءِ تہا آئی ءِ گیشّینتگیں کارست ءَ چہ گیش بہ بیت ءُ وانوک ءَ آزمانک ءِ معنا ءِ نیمگ ءَ سردیان بکنت بزاں آئیڑیالوجی وت ءَ پیش دارگ ءَ اِنت ۔ (عباس نئیر ناصر ،ڈاکٹر ، 2007 :603)

,دیوال ،، آزمانک ءِ اے رد سرجم ءَ بیانیہ ءِ تہا آزمانک نویس ءِ ھوار کپگ اِنت , اے بری سیاست ءِ مزاج سک تْرند اَت پرچا کہ حکومت ءَ یک انچیں فتنہ یے پاد کُتگ اَت کہ ھر کس ماں ترتّاں کپت ۔ لھتے پہ زانت و لھتے پہ بے زانگ ، دومی نیمگا آئی ایس آئی ءِ ایجنٹ ہم اے راج دوستانی سرْپاں گوں کپتگ اِتنت ۔( دشیاری صبا ،2001، 110)

تمنی زندمانی ءِ رد ءَ جنین آدمانی زندمانی ءِ سر ءَ نبشتگیں آزمانک ،ھون ھوشام،، ءِ تہا آئی ءِ بْیان ،وانوک ءِ اے ھاترئَ ھکّ ءَ جنت کہ ندکار وتی لیکہ ءُ آئیڑیالوجی ءِ مان دیگ ءَ ھچ چَکّ ءُ پد نہ بیت ۔ ” لھتے روچاں رند دروگیں تمن داری ءِ لج پالیں لال خان چہ جیل دراَتک ءُ گوں مڑاداری ءُ پاگ ءُ پڑکّہ ءَ پہ کھیب ملّ اِت (۔ دشیاری صبا ، 1994،23)

داں اینچک ءَ بیانیہ سگّ اِت کنت کہ کسّہ ءَ گاریں بْیان کنوک ( غائب راوی) بْیان کنگ ءَ اِنت ۔ گاریں بْیان کنوک چو کہ واکیہ ءِ دراھیں چست ءُ ایراں چہ زانتکار بیت آئی ءِ گپّانی سر ءَ شک کنگ نہ بیت کہ آ دروگ بندگ ءَ اِنت ۔ بلے چاگرد ءِ تہا گیرت ءِ بارہ ءَ چو بْیان دیگ ندکار ءِ ہمے سنچ ءَ پیش داریت کہ آوت لال خان (ھون ھوشام) ءَ چہ وشّ نہ اِنت ۔ ” بلے ھبر چوش انت کہ وتگڑیں گیرت ءُ لجّ ءِ اَڑ گوں یکّے ءُ دو ءِ بیگواھی ءَ آسر نہ بیت بلکیں اے چاگرد ءِ تہا اگاں دژمنے وتی دینکار ءَ ,سْیاہ ، کنت ءُ کُش ایت گُڑا دومی پھر بندیت کہ مئے اسپیت ,بوتگ پمیشکا ایشی ءِ بیرگار نہ بیت ہمے ,سْیاھی، ءُ اسپیتی، ءِ نیام ءَ باریں چُنت پیڑی آسری ءِ آسر ءَ مشتانی آماچ بوتگ اَنت ءُ بیگ ءَ اَنت (دَشْتیاری صبا ،1994، 23)۔

اے نوں سرجم ءَ ندکار ءِ نیمگ ءَ چہ تمنی چاگرد ءِ بارہ ءَ بْیان بازی یے ۔ اگاں اے گپ ھستیں بْیان کنوک (واحد متکلم ) ءِ دپ ءَ گُشگ بوتین اَت، انگت بیانیہ ءِ ارزشت پشت کپتگ اَت ۔ ندکار ھر کسّھے ءِ بندات ءَ یا نیام ءَ وانوک ءِ دست ءِ گیپت ءُ وتی پگر ءُ لیکہ ءِ چارکل ءَ آئی ءَ برگ ءِ جھد ءَ کنت ۔

” آزمانک ءِ جْوانی ایش اِنت کہ بے تواری ءَ دیم روان بکنت ۔ھر گپّ چہ آزمانک ءِ شکم ءَدر بئیت ۔ آزمانک نویس وانوک ءِ ,چُگّ ءُ گردن ءَ گپت ءُ نہ گُشیت بچار پلاں گپ شراِنت ، ایشی ءَ بہ منّ ، پلاں گپّ جوْان نہ اِنت ، ایشی ءَ چہ وت ءَ پہریز (فاروقی شمس ، 2004 ،188)

بیانیہءِ نوکیں لیکہ ہم ہمیش اِنت کہ اے وانوک ءَ،چون، پرچا، ہمے رنگیں جستاں گوں دیم پہ دیم بکنت ۔ بیانیہ ساچشت ءِ بھرے ہما وھدی جوڑبوت کنت کہ ندکار وتی نیمگ ءَ چہ لیکہ سازی مہ کنت ، بْیان بازی ءَ چہ وت ءَ بہ رکّین ایت ۔ آزمانک ءَوانوک ءِ سرءَیلہ بہ دنت ( بزاں کارست ءُ واکیات ءَ ) ہما وت بگوشنت اے چوشیں چاگردے ، ادِ ءَ زندمانی چی یے ، جنین ءِ ارزشت ءُ بستار چی انت ۔ ندکار وتی کارست ءِ دیم ءَ آرگ ءُ واکیات ءُ کِسّہ ءِ دروشمے دیگ الّم ھوار بیت، پرچا کہ چو مہ کنت نہ کارست ءِتبدرا بیت نہ کسّہ ءِ رنگ ءُ دروشم گیشّیت ، بلے بیانیات (Narratology ) ءِ زانت ءُ اِزم آزمانک نویس ءَ چہ اے گپّ ءَ مکن کنت کہ آ بْیان کنوک ءِ بدل ءَ وت دیم ءَ بئیت ءُ ھیال بازی (خیال آرائی ) بکنت ۔

سرشون ۔
1۔ اعظمی فہیم ، آرا 3 مکتبہ حریر کراچی ، 2003، تاکدیم 159۔
2۔ ہمیش : تاکدیم 159 .
3۔ دَشْتیاری صبا ، ھون ھوشام ، عزّت اکیڈمی پَنجْگُور 1994، تاکدیم 151۔
4۔ فاروقی شمس ، افسانے کی حمایت میں ، شہرزاد کراچی ،2004 تاکدیم 193.
5۔ عباس نئیر ناصر ڈاکٹر ، بیانیات کی چند اصطلاحات ، ہوار سہ ماہی تفہیم ،2020 تاکدیم 72۔
6 ۔ دَشْتیاری صبا ، ترانگانی بنزہ ، سید ھاشمی ریفرنس کتاب جاہ لیاری کراچی تاکدیم 51۔
7۔ عباس نئیر ناصر ، بیانیات کی چند اصطلاحات ، ہوار سہ ماہی تفہیم جموں کشمیر 2020 تاکدیم 65 ۔
8 ۔ عباس نئیر ناصر ڈاکٹر ، افسانوی تنقید میں پیراڈائم کی جستجو ، ہوار مکالمہ 2007تا 2006 ، اکادمی بازیافت کراچی تاکدیم 598۔
9۔ دَشْتیاری صبا ، ھون ھوشام ،عزت اکیڈمی پَنجْگُور 1994 تاکدیم 9 ۔
10 ۔ فاروقی شمس ۔ افسانے کی حمایت میں ، شہرزاد کراچی 2004 تاکدیم 15 .
11۔ دَشْتیاری صبا ھون ھوشام ،عزت اکیڈمی پَنجْگُور 1994 تاکدیم 17 ۔
12۔ فاروقی شمس ، افسانے کی حمایت میں ، شہرزاد کراچی 2004تاکدیم 89۔۔
13۔ عباس نئیر ناصر ڈاکٹر ، افسانوی تنقید میں پیراڈائم کی جستجو، ہوار مکالمہ 2007تا 2006 اکادمی بازیافت ، کراچی تاکدیم 603۔
14۔ دَشْتیاری صبا ،ترانگانی بنزہ سیدھاشمی ریفرنس کتاب جاہ کراچی 2001تاکدیم 110 ۔
15۔ دَشْتیاری صبا ھون ھوشام ،عزت اکیڈمی پَنجْگُور ، 1994تاکدیم 23
16 ۔ ہمیش تاکدیم 23
17۔ تاکدیم 23
18 فاروقی شمس ، افسانے کی حمایت میں ، شہرزاد کراچی 2004 تاکدیم 186 ۔
٭٭٭