فری تھینکر کیےءَ گُشنت؟
ہماہیءَ کہ “پرچا” جُست کنت۔ ہما کہ وتی سیاسی، نیک راہی ءُ چاگردی رہشونانی گپانی سرا شکّ کنت۔ آیانی ہمُک گپّءَ نزیریت۔ آیاں سوال جُست کنت۔ زند ءُ کاہناتءِ ہمُک نظرہیہ ءُ تھیوریاں سوالءِ شاہیمءَ توریت.
فری تھینکر ہما اِنت کہ عقلءِ گپءَ جنت۔ ہوشءِ گپءَ جنت۔ منطق، دلیل ءُ ساہنسءِ گپءَ جنت۔ دیمءِ مردمءِ گپانی مننگّءَ پہ ثبوت لوٹیت۔ چماں بند ءُ ہرکسی ہر گپءَ باور نہ کنت۔
یک فری تھینکرےءِ ہم سیاسی ءُ چاگردی نظرہیہ ے بیت کنت بلے آ اے نظرہیاہاں پمشکا نہ مننیت کہ آہیءِ مات ءُ پت، بزرگ یا چاگردءِ گیشتریں مردم ایشانی منوگر اَنت بلکیں آ وتی نظرہیہ ءُ پکرءَ پمشکا راست سرپد بیت کہ آہیءِ عقل ے منیت۔ منطق، دلیل، ثبوت ءُ ساہنس ے مننیت۔ بلے فری تھینکر وتی نظرہیہءَ عقیدہ ے سرپد نہ بیت اِنت۔ آ زہینی صورتءَ بدلیءِ واستا ہر وھد تیار اِنت۔ اگاں آہیءِ نظرہیہءِ ھلاپءَ دگہ نوکیں ءُ شر تریں پکرے دیما بہیت گُڑا آ وتی گوستگیں نظرہیہءَ اجازر لوٹیت ءُ نوکینءَ وش اتک کنت.
اصلءَ فری تھینکرءِ پکر ساہنسی اِنت۔ ساہنس ہم ہمے اُصولءِ سرا اوشتاتگ کہ ہر نوکیں تھیوری ے مشاہدہ، تجربہ، ثبوت ءُ فالسی فکیشنءِ اُصول ءُ رہبندانی سرا پورا کیت گُڑا آ منّنگ بیت اِنت ءُ پورا نہ آیوک یلہ دیگ بیت۔
یک وھدے بیتگ کہ بنی آدم چہ علم، ساہنس ءُ فلسفہءَ ناآشنا بیتگ۔ آ جہالتءِ دورءَ انسان سرپد بیتگ کہ زمین گول نہ اِنت۔ تچک اِنت۔۔۔ زمین اوشتاتگ، روچ زمینءِ سرا چکّر جنّگءَ اِنت۔۔۔ آزمانءِ استال بس ہمینچوک اَنت کہ شپءَ مہے چمے گِندیت۔۔۔
بلے مرچی ہمے “فری تھینکنگ”ءِ سببءَ انسان داں مزنیں ھدّےءَ راستیءَ سر بیتگ ءُ دیما جُنزان اِنت. بیست ءُ یکمی کرنءِ انسانءَ وتی عقل، فری تھینکنگ، کریٹیکل تھینکنگ ءُ ساہنسی پکر ءُ عملءَ گوں اے راستی در گیتکگ کہ کاہنات مہے چمانی گِندوکیں ہمے لہتے استال، روچ ءُ مہے زمینءِ نام نہ اِنت بلکیں کاہنات ءِ تہءَ اربانی نا بلکیں کھربانی استال ءُ سیارہ است اَنت۔ بقولِ کارل ساگانءِ اے کاہناتءِ تہءَ مہے زمین ایوک یک “بلیو ڈاٹ” ے۔ یک نُقطہ ے کّدءَ اِنت۔ دگہ ہچّے نہ اِنت کہ ما پہر بہ بندیں۔
دومی نیمگءَ اگاں تو بنی آدمءِ گوست ءُ چاگردی ارتقاءَ بچارے گُڑا گِندے کہ یک وھدے انچیں ہم گوستگ کہ غلامیءِ کاروبار انسانی چاگردءِ دود ءُ قانونی بیتگ۔ جنین آدمءِ بِستار کم تریں انسانےءِ بیتگ۔ مُلکءِ قانون بادشاہ سلامتءِ کِیسگءَ بیتگ. نِزوریں انسان، مزدور، جنیں آدم، نِزوریں قوم زوراوراں لگتمال کُتگ بیتگ اَنت۔
اے ہمے فری تھینکر ءُ کریٹیکل تھینکریں گنوکیں انسانانی جُہد ءُ کُربانی بیتگ اَنت کہ مرچی دُنیاءَ قوم ءُ انسانانی برابریءِ ھکّ ءُ انسانءِ شخصی ءُ اجتماعی آزاتیءِ ھکّ مننگّ بیتگ اَنت۔ ہیومن رائٹس، سیکولرازم، لبرل ڈیموکریسی ءُ سوشل ڈیموکریسیءَ انسانءَ یک ایمنیں چاگردے داتگ ءُ دیمروہیءِ منزلءَ سر کُتگ۔
بلے اے جُست انگت وتی جاگہءَ است کہ انسان پرچا فری تھینکرے بہ بیت؟
پمشکا کہ آ ردیں نظریہ آں چہ رکیت۔۔۔ پمشکا کہ سیاسی، چاگردی ءُ نیک راہی راھشون گوں ارزانیءَ آہیءَ رد دات نکن اَنت۔۔۔ پمشکا کہ آ جہالت، تعصّب ءُ جزباتءِ چشمکءَ چہ ڈنّ چاریت۔۔۔ پمشکا کہ آ چیزاں ریشنلی چاریت۔۔۔ پمشکا کہ آ وتی دماگءَ کارمرز کنت ءُ سوال جُست کنت۔۔۔ ءُ پمشکا کہ آ زند ءُ کاہناتءِ بابتءَ راستیں ساہنسی تھیوریاں شوہازیت۔
بلے اے گپ ہم رد کنگ نہ بیت کہ مہے تھرڈ ورلڈءِ وڈیں چاگرد کہ اِدا انگت گیشتریں مھلوک پاپولسٹیں نعرہانی دُمبءَ تچیت۔ تہی ایجوکیشن سسٹم ءُ میڈیاءِ انڈوکٹرنیشنءِ سببءَ تہی بازیں وانندہیں ورنا ہم روایتانی منوگر اِنت۔۔ آ یا ڈوگماءِ شکار اِنت یا الٹرا نیشنل ازم ءُ کمیونزمءِ نعرہانی آماچ اِنت۔
اِدا فری تھینکنگ ءَ نہ ایوک راج دوست ءُ نیک راہی راھشون شر سرپد نہ بنت بلکیں چُشیں مردمءَ چہ ریاست ہم وش نہ بیت۔ بلے تہی چاگردءَ چہ رُنگ راہاں کشّوک ءُ راستیءَ سر کنوک ہمے فری تھینکر بنت۔ راجدپترءِ سبق ہمیش اِنت.