اولی بھر
اے جُست منی دل ءَ گوں واجہ اساک ھاموش ءِ نبشتانک کہ واجہ بشیر بیدار ءِ شائری ءَ سھل ممتنع ءِ کارمرزی ءِ سر ءَ اِنت، ھمیشی وانگ ءَ پد پاداتک۔ واجہ اساک ءِ نبشتانک ءِ “فوکس” واجہ بیدار ءِ شائری ءَ سھل ممتنع ءِ کارمرزی اِنت، ایشی ءِ جند نہ اِنت۔ پمیشکا واجہ ایشی ءِ کسانیں پجّارے دیگ ءَ رند وتی “فوکس” ءِ نیمگ ءَ شُتگ کہ نبشتانک ءِ بُن گپّ اِنت (ءُ بے گمان ءَ باز جْوان نبشتگ)۔ بلے مئے اے نبشتہ ءِ بُن گپّ ءِ جند وت ھمے “سھل ممتنع” اِنت۔ ھمے واستا من ایشی ءِ باروءَ گیشتر گپ جنگ ءَ دلمانگاں کہ منی نبشتگ ءِ مول ءُ مراد اِنت ھم۔ منی ھیال ءَ ما بلوچی ءَ ایشی ءَ را آسان/سادگ ریپی یا آسان گرانی گْوشت کنیں۔ سھل ممتنع ءِ بارو ءَ اردو ءَ داں اے اندازگ و باز گپ بوتگ کہ ایشی بزانت چے اِنت ءُ کے کے پہ جْوانی کارمرز کُرتگ، بلے ایشی ودیگ بوَگ ءِ سوَب ٹیکنیکلی چے اَنت، اے بارو ءَ من “فوکسڈ” نبشتانک نہ دیستگ۔ ما وتی نبشتگ ءَ ھمے چیز ءَ “فوکس” کنیں۔
آسان ریپیءِ بنیاد ایشی ءِ سر ءَ ایر اِنت کہ سسّا چتور زانتگینانی دیمبری (پروسس) ءَ کنت۔ لھتے کار ءُ کارپرما انچین اَنت کہ گندگ ءَ سک آسان اَنت ءُ گوں کمّیں سسّائی کوشست ءَ پھمگ بنت، بلے گْواچن ءَ گیشتر دلگوش گْوری لوٹ اَنت۔
مئے سسّا چوناھیگا چیزاں زوت سرپد بوَگ ءِ واستا آزمودپھمی رھبنداں کاربنداِیت۔ بزاں وھدے ما سادگیں چیزے گندیں، مئے سسّا آئی ءَ را پیسریگیں آزمود ءُ زانتگینانی بنیاد ءَ تبک بند(کیٹیگرائز) کنت۔ چریشی مارا گمان بیت کہ ما آ چیز ءَ شر سرپد بوتگیں، بلے آ جُھل تر ھم بوت کنت ءُ آئی ءِ جُھلانکیاں بازیں پیچنے ھم سرکشّ اِت کنت۔
چیزے کہ مئے سمائی سسّا ءَ پہ آسانی مارَگ بیت، آئی را پد ءَ ھم، بے مئے سما کنگ ءَ، پیچنیں سسّائی دیمبری(پروسس) پکار بوت کنت۔ چوش کہ ما یک سادگیں ازم پارگے گندیں، گڑا مئے گندانکی زانتگینانی بنیاد ءَ، آ مارا آسان گندگ ءَ کَیت، بلے پرائی پرّیچی ءُ باھندی پدکُنش(جذباتی ردّعمل) ءَ بازیں سسّاکاری پیچنے ءِ دست مان بیت۔ ھمے ھورکیں جاہ کہ مئے آسان گندی ءُ ھُورت چاری ءِ مْیان ءَ اِنت، در اسل آسان ریپی یا آسان گرانی ءِ مستریں کارپرما اِنت۔
سائنسی رِد ءَ مزن بنیادیں ھُورت چاری، جیڑھانی گِیشّواری، ءُ دلگوش چِکّیں کارپرمایاں “prefrontal cortex” کنٹرول کنت۔ سسّا ءِ اے دمَگ بس ھما وھد ءَ رُژنا بیت کہ ما بہ ماریں کہ آسانیں کارے ءِ پُشت ءَ بازیں پیچنے چیر، ءُ مئے آسان گندی، گوں مارا کم دلگوش کنگ ءَ، ریپینت کنت۔
زبان زانتی رِد ءَ آسان ریپی ھما اِنت کہ سادگیں گالانی پُشت ءَ جُھلیں جوڑشت ءُ بزانت پوشیدگ بہ بیت۔ اے چیز گالردینکی بنیاد ءَ ھم بوت کنت، جاورینکی بنیاد ءَ ھم بوت کنت ءُ مانازانتی بنیاد ءَ ھم بوت کنت۔
۱۔ گالردینکی بنیاد ءَ آسان ریپی : اے بنیاد ءَ گالرد ءِ سرزاھری ساچار ءُ جوڑشت آسان گندگ ءَ کَیت، بلے وھدے ما ایشی ءِ جُھل ءُ چیرتلیں ساچار ءَ تپّاسیں تہ پدّر بیت کہ گالرد اینچوش ھم آسان نہ اِنت۔ پہ درور مومن ءِ اے شَیر کہ ایشی ءِ درور باز دیَگ بیت:
تم مِرے پاس ہوتے ہو گویا
جب کوئی دوسرا نہیں ہوتا
ایشی ءِ سرزاھری ساچار چوش اِنت:
[تم مِرے پاس ہوتے ہو گویا]
اے ساچار ءِ رد ءَ “گویا” گُشئے (جیسے) ءِ بزانت ءَ دنت۔ بزاں اے وڑ مانا کنگ بیت کہ “جیسے تُم مرے ساتھ ہوتے ہو”۔ بلے وھدے ما ایشی ءَ ھُورتچاری بہ کنیں تہ زانگ بیت کہ ایشی ءَ ڈیپ اسٹرکچرے ھم ھست کہ چوش اِنت :
[تم مِرے پاس ہوتے ہو[گویا]]اے ساچار ءِ رِد ءَ “گویا” چہ “تم مِرے ساتھ ہوتے ہو” ءِ گالردُک ءَ گیشّ اِیت۔ ھمے گِیشّگ مارا ڈسّ اِیت کہ اد ءَ “گویا” شبینی بزانت نا، کارگری(اسم فاعلی) بزانت دیگ ءَ اِنت۔ بزاں “گویا” چہ “گفتن” ءِ بن”گوی-“ ءُ پدوند “-ا” ءَ اِنت ءُ کارگِری بنیاد ءَ کارگالی بزانت دیگ ءَ اِنت۔ بزاں چوش مانا کنگ بیت کہ “تم مرے پاس [بیٹھ کر] [میرے ساتھ] بات کرنے لگ جاتی/جاتے ہو”۔ شمس رھمان پاروکی ءَ “گویا” ءِ دوئیں بزانتانی گپ جتگ۔ البت ما اد ءَ زبان زانتی ءِ ساچاری رد ءَ ایشی ءَ را تپّاسگ ءِ جُھد کُرتگ کہ اے دوئیں بزانت کجام کجام ساچارانی بنیاد ءَ ودیگ بنت۔ زانگ بہ بیت کہ اے کمانک کہ ما کارمرز کُرتگ اَنت، پہ چوشیں ساچاری تپّاسی ءَ ماں زبان زانتی کارمرزگ بنت۔
۲۔ جاورینکی بنیاد ءَ آسان ریپی: اے بنیاد ءَ گالردے ءِ مانا سرزاھر ءِ یک تلی مانایے دنت، بلے وھدے کہ شرچارگ بیت، تہ زانگ دنت کہ مانا یک تلی یے نہ اِنت۔ پہ درور :
“تو پر من کتابے گِپت کن ئے؟”
سر زاھر ءَ ایشی ءِ ساچار سک سادگ ءُ آسان اِنت کہ دوھمی مردم جُست کنگ بوگ ءَ اِنت کہ آ پہ گْوشوک ءَ کتابے بھا زُرت کنت یا ناں؟ بلے جاورینکی بنیاد ءَ اِے تھنا “بھا زُرت کنگ” ءِ بود ءَ پیش نہ دار اِیت، بلے یک “دزبندی” یے ھم نشان کنت۔ بزاں اے سرتلیں سادگی ءِ پُشت ءَ جُھلیں راجمانی مْیانکاری (deep social interaction) یے ھم چیرپوش اِنت۔
۳۔ چھری/شبینی بنیاد ءَ آسان ریپی: اے بنیاد ءَ گندگ ءَ آسانیں چھرے/شبینے بیان بیت، بلے چوش نہ اِنت۔ پہ درور :
“زندگی اُستادے”
سرزاھر ءَ اے یک آسانیں شبینے ءُ بیان ھم سادگ اِنت، بلے ھُورتچای بہ کن ئے گڑا پدّر بیت کہ “زندگی” ءُ “استادی” ءِ بُن ھیالی ھمگْرنچی ءِ پھمگ ءُ سرپد بوَگ ءِ واستا سسّا بازیں تکے ءَ تاچینگ ءُ کاربندگ لوٹ اِیت۔
(روان اِنت)
زْیا بلوچ
۰۸/۱۰/۲۰۲۴