قصہی لبزانک ءَ رجانکاری ءِ ارزشت

ڈاکٹر عبدالصبور بلوچ

’میاں اُستمانی لبزانکءِ لیکہءِ سرجم ءُ برجمیءِ ہاترا المی اِنت کہ رجانکاریءِ
ازمءَ را دیمءَ برگ بہ بیت۔‘‘(پروفیسر ایلبرٹ گیراڈ)

رجانکاری یاترجمہءِ تاریخ سک دراج اِنتءُ اے مَارا کساس کُلیں راج ءُ قومانی زُبانانی ءُ آوانی لبزانکءِ تہا گندگءَ کئیت۔یوکءَ لبز ءُ بیان زبانءِ بدلینگءِ نام رجانک نہ اِنت بلکنءَ رجانک یک سرجمیں چاگردیءِ راہبندی کالبءَ را دومی چاگردءِ راہبندی کالبءِ تہا ترینگءِ نام اِنت۔اے پیما نہ یوکءَ دو چاگردی ءُ راجی راہبند دیم پہ دیم بنت بلکنءَ آ دوئیں چاگرد ءُ راجانی ردانکی روایت ہم دست ءُ دروہ بنت۔چہ ایشیءَ ابید’’متن کا اس کی تمام اسلوبیاتی ،موضوعی اور تکنیکی خصوصیات کے ساتھ کسی دوسری زبان میں منتقل ہوجانا ترجمے کا اصل گُن ہے۔‘‘

متن ہردیں کہ رجانکاریءِ عملءَ گوزیت تہ آ یک نوکیں دروشمیءَ گوں نوکیں زُبانیءِ شیرکنیءَ زوریت ءُ گوں نوکیں لبزاں پجاّروک بیت۔ ایشی مُراد اے نہ اِنت کہ اے پیما متنءِ پجّار بدلیت بلکنءَ ہمے متن وتی عکسءَ پشت گیج اِیت پرچے کہ احساسات ءُ مارشتانی جہان ءَ بنی آدمءِ بازیں تب ءُ مئیل چوناہاہوار کپ اَنت۔اے لیکہءِ پدا یک حبرے تچک اِنت کہ ہمازبانانی تہاترجمہءِ روایت گیشتر محکم بنت یا ترجمہءِ براہداری شرتر درا بیت کہ آ زُبان یکیں ٹکّ ءُ بولکءِ بہ بنت ۔ احمد ندیم قاسمیءِ زُبانءَ:

……جو لوگ یورپی زبانوں پر قدرت رکھتے ہیں اُن کا کہناہے کہ چونکہ انگریزی ،فرانسیسی ،جرمن ، اطالوی، اسپینی،اور دیگر زبانوں کے افعال و مصادر کا معاملہ یکسانیت رکھتا ہے اور پھر یوروپی ممالک کے تمدنوں میں بھی خاصی مماثلت پائی جاتی ہے ۔اسی لئے ان زبانوںکے باہمی تراجم میں اتنی دُشواریاں حائل نہیں ہوتیں تاہم یہ تراجم بھی اصل کی روح کو کماحقہ برقرار نہیں رکھ سکتے ۔‘‘

بزاں زبانانی نیامءِ راجی، ربیدگی ، چاگردی ءُ دودی یک پیمی ترجمہءِ کارءَ آسان تر کنت۔

مئے بُن گپ ءُ سر حال لبزانکءِ کُلیں تکانی تہا ترجمہءِ سرا نہ اِنت بلکنءَ وتی سر حال ءُ بُنگپ ءِ ردا فکشن (گیشتر گدار)ءِ بابتءَ اِنتءُ ہمے ردءَ لبزانکءِ تہا رجانکاریءِ ارزشت ءُ بستار ءَ چارگ ءُ گیشینگ ءُ تپّاسگ اِنت۔

ہمک رجانکار آفاقی ءُ ارواہی بیپارءِ بیپاری ییءُ آ مٹ ءُ بدلءِ کارءِ تہا گیشی کنت۔پرچیکہ نزوری ءِ بابتءَ ہرچی گُشگ بہ بیتبلے میاں اُستمانی تکءَ لیکہ ءُ حیالانی پُجّگ ءُ پُجّارینگءَ ایشی مزنیں کِردے۔

فکشنءِ ترجمہ چہ آ دگہ لبزانکءِ دومی تہر ءُ بہرانی نسبتءَ گیشتر گران تر اِنت پرچے کہ دومی تکاں دل ءُ دماگ یوکءَ گوں لبز ءُ جملہاں بیت بلے فکشنءِ تہا رجانکار سرجمءَ ہوار بیت چے لبز،چے جملہ،کُلیں کردار ،لیکہ،پلاٹ،گوشگ رہبندءُ آ دگہ دومی پہنات کہ پہ فکشنءَ الّمی یا ایشی بہرے زانگ بنت سرجمیءَ بدلینگ بنت۔

Translation of fiction is much more complicated that the Translation of other genres, as it deals not only bilingual, but also bi-cultural and bi- social Transference.

رجینگ دو پیمیں زانت ءُ سرپدیءِ لوٹءَ کنت ، یکے وتی زبانءِ زانت ءُ سرپدی کہ ہما زبانءِ تہا رجینگ بیت ءُ ہما زبانءِ زانت ءُ کہ چہ آئی پہ رجینگءَ زورگ بیت۔ اے زانت ءُ فہم ءُ سرپدی بلدزانتی زانتے مہ بیت پرچیکہ بلدزانتءِ تہا لبزانی بستار اوشتءِ آماچ ءُ مردگءِ پیما اِنت،رجانکارءِ ساچشتی واک آہاں یک رندے پدا زندگ کنت۔ہردُکیں زبانانی زانت ءُ سرپدیءِ بزانت ایش اِنت کہ دوئیں زبانانی روایت ، آوانی تب ءُ مئیل ،آوانی ہمروچیگیں کارمرز بووکیں گالبند ءُ گالوار ، لبزانی دومی بزانت ءُ اندیم گشی (ابہام)ءِ زانت ءُ سرپدی بہ بیت۔

ساچشتی لبزانکءِ رجانکءِ ہاترا الّمی اِنت کہ رجانکار وتی سنچ ءُ سما (تخیل)ءِ کُمکءَ نبشتہ کارءِ جوزہ ءُ مارشتاں ءُ آئی پگری بُرزادیءَ وتا سر بہ کنت ءُ پدا ہمے جوزہ ءُ مارشت ءُ پگری بالادءَ وتی زبانءِ تہا برجاہ بداریت۔ہمے جوانی ءُ شرّی رجانکءَ را ساچشتی بالادءَ سر کنت۔

قصہی لبزانکءِ ترجمہءِ ردا یک دگہ حبریءِ حیال دارگ سک الّمی اِنت کہ کُجام یک گدار نویسیءِ یا آزمانک نویسیءِ کہ گدار یا آزمانک رجینگ بیت ، آ ئیءِ تہا نویسوکءِ ڈکشن یا اُسلوبءَ را شرّیءِ سرا پوہ ءُ سرپد بوھگءَ رند ہما پئیم رجینگ بہ بیت۔

قصہی لبزانکءِ رجانک لبزانکءَ را (ہما زُبانءَ کہ رجینگ بیت)شاہیگانی بخشائیت، پہ آئیءَ دیمروئیءَ راہ ءُ در پچ کنت پرچے کہ چہ ایشی ساچشتی جوہر چہر زورنت۔ رجانکانی وانگءَ ساچشت کارانی تہا ساچگءِ جوزہ ودّیت،تہر ءُ صنفانی ءُ تکنیکانی نوکیں جہانے ودی بیت کہ اے پہ لبزانکءِ ساچشتی تکءِ دیمروئیءَ سک کمک دنت۔ تب ءُ مئیلانی تہا بدلگءِ گُمان ءُ امکان ودی بیت ، رجانکءِ وانوک چہ وتی کسانیں جہان ءُ نزّاتکگیں چاگردءَ درکیت ءُ پراہ ءُ شاہیگانیں بُرزیءَ سر بیت ءُ یک نوکیں جہانیءِ سرگوستاں وتی کنت۔

اے کُلیں حبرانی حیال دارگءَ رند اگں رجانکار وتی ہُژاریءَ پیش بداریت گُدا رجانک تخلیق یا ساچشتءِ حدءُ ابیل ءُ سیمسراں سر بیت ۔مارسل پروست ءِ نامداریں گدار ’’گاریں وہدءِ شوہاز‘‘وہدے چہ فرانسیسیءَ انگریزی زبانءَ رجینگ بوت تہ ایشی براہداری ءُ وشی دو ہمنکس بوت۔ہمے وڑا لاطینی امریکہءِ نامدار ءُ مشہوریںلبزانت گبرئیل گارشیا مارکیز ءَ وہدے وتی مزن نامیں گدار’’یوکیءِ ، یک صدی یے‘‘ءِ انگریزی رجانک ونت تہ آرا چہ اصلیں گدار بزاں ہسپانوی زبانءَ نبشتہ بوتگیں گدار دوست تر بوت۔

لبزانکءِ تہا رجانکءِ ارزشت ہما وہدءَ گیش بیت ءُ ودّیت ، وہدے مَا جہانءِ نامداریں نبشتہ کاراں اے تکءَ کار کنگءَ گنداں ۔ آ وانی لیکہ ءُ بھیسہ المءَ وتی لبزانک ءُ وتی زبانءِ تہا نوکی آرگ اِت۔

انگریزیءَ چوسرءَ بگر ، ڈرائیڈن،پوپ،کولرج ءُ برائوننگءَ درا ءُ بیستمی صدیءَ لارنس ،ژیٹس، پائونڈ، ایلیٹ، آڈن ءُ بیکٹ اے کُلاں رجینگءِ تکءَ وتی وتی بور تاتکگ اَنت۔

ہمے وڑا فرانسیسی ءِ تہا بودلئرءَ بگر داں آندرے ژیدوڑیں مزن نامیں ندکاراں وتی رجانکاریءِ پجّارءِ سرا پہر بستگ ، جرمن زبانءَ گوئٹے ءَ ابید شلرءُ روسی زبانءَ پاسترناکءِ رجانکانی مزنیں ارزشت ءُ بستارے ہست اِنت۔

ژید ءِ اے گُشتن اِنت کہ ’’ہمک لبزانتءِ سرا لازم اِنت کہ چہ میاں اُستمانی لبزانکءَ کم چہ کم یک شہکارے وتی زبانءَ بہ رجین اِیت۔‘‘

ترجمہ یا رجانکاری نہ یوکءَ لبزانکءِ المی ئیں بہرے ءِ رنگ ءُ دروشمءَ دیما اتکگ بلکنءَ نوں ایشی لوٹیءِ رنگ زُرتگ۔ چہ ایشی ابید میاں اُستمانی تکءَ زانشتی ءُ لبزانکی سُرءُ پُر ءُ بحث ءُ باوستانی تہا ما وتارا رجانکءِ ہمرائیءَ ہوار گیتک کناں ۔

زبان ءُ لبزانکانی تہا ترجمہءِ عمل باید اِنت کہ اوشتءِ آماچ مہ بیت پرچے کہ چہ ایشی سرپد بوھگ ءُ سکگ ءُ ہیل کنگءِ سکین ءُ جوزہ ودّ اَنت۔اگاں لیکہی ناولے ترجمہ بیت تہ آ زبانءِ تہا نبشتہ کارءُ وانوکءَ چہ ایشی یا چہ اے تجربت ءُ سرگوستءَ آشنائی ءُ آگاہی رسیت۔

’’اچھے فکشن کے ترجمے کا ایک فائدہ یہ ہوتا ہے کہ اس زبان کی نثر میں جو بیان کے پیرائے ہیں ، ان کے اپنے ہاں منتقل ہونے سے اپنی نثر کے اظہاری ممکنات میں توسیع پیدا ہوتی ہے ۔‘‘

فکشنءِ رجانکءِ ہاترا باید اِنت کہ یک گداریءَ را یک رجانکاریءَ چہ گیش رجانکار رجینگءِ جُہدءَ بکن اَنت۔چہ ایشی ترجمہءِ ازم دیمروئی کنت پرچے کہ دو چیزءِ نیامءَ مردم وتی نگدی نگاہاں شرتر کار بست کنت ۔

’’جو دور تخلیقی ادب کے لحاظ سے عظیم ہوتا ہے وہ ترجموں کے لحاظ سے بھی عظیم ہوتا ہے ۔‘‘ایذرا پائونڈ