ڈاکٹر رمضان بامری
ہوش محمد شیدی بلوچ یک مزن نامیں سرمچارے بوتگ کہ پہ سندھ ءِ سرڈگارءِ رکینگ ءِ وتی زند ءِے ندر ءُ قربان کتگ ۔ ہوش محمد ءَ یک سد ءُ پنجاہ سال پیسر پہ سندھ ءِ سرزمین ءِ ہاترا زحم چست کتگ ءُ گوں درملکیاں جنگ کتگءُ سندھ ءِ آزاتیءِ ہاترا وتی جان قربان کتگ ۔ زانگ بیت کہ بلوچ ہر کجا کہ روت ہما سر ڈگارءِ واستہ جہد کنت ءُ وتی وفاداریءُ وطن دوستیءِ ثبوتءَ دنت۔ ہوش محمد شیدی ءِ سیادی گوں قمبرانی ٹکءَ بوتگ ءُ ہوش محمد شیدی یا ہوشو شیدیءِ نام ءَ نامدار بوتگ ءُ آئیءَ بردہ فروشی بزاں غلامی ءِ حلاپ ءَ جنگ کتگ ۔ سندھ ءِ سرڈگارءِ واستہ 23مارچ 1843میلادیءِ روچ سک باز ارزشت ءُ بستار داریت کہ اے روچءَ سندھ ءِ سرمچاراں خاص ہوش محمد شیدیءَ آزاتیءِ واستہ جنگ کتگ ۔ ہمے جنگءِ تہا ہوش محمد شیدیءَ کہ گوں انگریزاں کتگ آ شہید بوتگ ءُ راجدپترءِ تہا پہ وتءَ یک مزنیں نامے ایر کتگ ۔ جنرل ہوش محمد شیدیءِ زند ءِ بابتءَ کمک ءُ باز سرپدی چہ انگریزانی راجدپترءَ رسیت ءُ ہرچ سرپدی یے داں اے وھدءَ کہ رستگ آ ہم چہ انگریزانی نبشتانکاں رستگ انت۔ ہوشوءِ زند ہرچ وڑءُ پیم ءَ بوتگ بلے آ بزگی ءُ غلامی ءِ زندے بیتگ ءُ آئیءَ ایشیءِ سما ہم بوتگ ۔ چہ ہمے غلامی ءِ زندءَ رکھگءِ ہاترا آئیءَ گوں بہادری ءُ دلیریءَ درملکی ءُ انگریزاں گوں جنگ کتگ ۔ آئیءِ بابت ءَ گشگ بیتگ کہ آ سک ذہین ، عقل مند ءُ دانائیں مردمے بوتگ۔
ہوشو شیدیءِ بابتءَ سندھی زبانءِ زانتکار ءُ دانشور ’’جی الانا‘‘ءَ وتی مقالہءَ ءُ الیگزینڈ رانس شانڈءَ وتی کتاب ’’جنرل آف جیکب‘‘ءِ تہا ءُ ولیم نیپئرءَ وتی کتاب ’’ دی کان کیوٹیسٹ آف سندھ ‘‘ ءُ ناول ملءَ وتی کتاب ’’ یادگیریوں‘‘ءَ نبشتہ کتگ۔ آ درستانی گشگ انت کہ ہوشو یک غیرت مند ءُ سرمچاریں مردمے بوتگ ءُ آئیءَ پہ سندھءِ سرڈگارءَ وتی جان ندر کتگ ءُ سندھءِ آزاتیءِ واستہ وتی جان ندر کتگ۔ ولیم نیپئرءَ نبشتہ کتگ کہ ہوشوءِ تہا بلوچی غیرت ءُ ننگ بوتگ ءُ آچہ بلوچ راجدپترءَ سرپد ءُ زانتکار بوتگ ءُ جنگءَ درستاں دیمءَ بوتگ۔ ہوشوءَ نئے تہنا سندھ ءِ سرزمین ءِ آزاتیءِ واستہ جنگ کتگ بلکیں آئیءَ مدام انسانی گہبود ، انسان دوستی ءُ غلامی ءُ بردہ فروشیءِ حلاپءَ جنگ کتگ ۔ پرچا کہ انگریزاں حاص چہ برطانیہ ئُ افریقہءِ سیاہ پوست آؤرتگ ءُ سندھءِ نہادیاں بہا کتگ انت۔ زرداریں مردماں اے غلام بہا زُرتگ ءُ وتی کارانی ہاترا کارمرز کتگ انت۔ اے کار ہوشوءَ کہ یک زانتکار ءُ سرپدیں مردمے بوتگ دوست نہ بوتگ ءُ ہمے ہاترا گوں میاں استمانی بردہ فروش ءُ غلام بہاکنوکانی دیم ءَ اوشتاتگ ءُ جنگ کتگ ۔ غلامانی بہا کنگ ءِ بازار نئے تہنا انگلستانءَ بوتگ انت بلکیں اے نہادی ءُ بازار یورپ ءُ امریکہ ءَ ابید ماں مسقط ءُ کراچی ءَ ہم بوتگ انت۔ اے انسانی بئیپار داں مزنیں وھدیءَ برجاہ بوتگ ءُ بازیں مردم بوجیگانی سرا آرگ نہادیاں بہاکنگ بوتگ انت۔ اے کار داں دو سد سال ساری ہم برجاہ بوتگ ۔ گیشترمردم چہ افریقہ ءَ آرگ ءُ بہا کنگ بوتگ انت پرچا کہ افریقہ ءَ واری ، بے روزگاری ءُ بزگی بوتگ ۔ نوں زانگ بیت کہ آ افریقہ ءِ گیشتریں ملکءِ مردم غلام بوتگ انت۔ اے غلامی ءِ بئیپار داں ہمے زوتاں برجاہ بوتگ بلے نوں اے چیز ھلاس انت ۔ گوش انت کہ ہوشو شیدیءِ پت ہم ہمے تجارت ءُ بئیپارءِ بہرے بوتگ کہ سندھءَ آرگ ءُ بہا کنگ بوتگ ۔ ہوشوءَ اے واری ءُ بزگی وتی چماں دیستگ ءُ ہمے ہاترا غلامیءِ حلاپءَ جنگ کتگ ۔
زانگ بیت کہ ہوش محمد شیدی سندھءِ تہا میر ٹالپورانی مردم بوتگ ءُ ٹالپراں ہوش محمد شیدیءِ ءِ چہ نہادیءَ بہا زُرتگ ءُ گوں وت آؤرتگ وتی پتءِ وڑا ہوشو ہم ٹالپرانی وفاداریں سپاہی بوتگ ءُ گوش انت کہ 1843ءَ وھدے انگریزاں سندھءِ سرا اُرش کتگ گڈا میر ٹالپراں جنگءِ کمان ہوش محمد شیدیءِ دستءَ داتگ کہ تو یک بہادریں مردمیءِ ءُ بائد انت تو کماندار بہ بئے ءُ آ کماندار کنگ بوت ۔ بلوچانی واستہ اے یک عیب ءِ گپے ات کہ یک غلامے آہانی کماندار بہ بیت ہمے ہاترا گیشتریں بلوچاں جنگ نہ کت ءُ ہمے جنگءَ بلوچاں پروش وارت ءُ انگریز سوبمند بوتاں۔ گشگ بیت کہ سندھءِ تہا بلوچانی جنگ داں سد سال ءَ برجاہ بوتگ ءُ سداں رند بلوچاں سوبمندی گپتگ بلے ہمک رندءَ بلوچاں چہ وتی نا تپاکیءَ پروش وارتگ ءُ پدا وتی جاہءَ اتکگ ءُ سر بوتگ انت۔ ہمے جنگ کہ 1843ءَ بوتگ ات بلوچاں ہوش محمد شیدیءِ مستری ءُ کماشی قبول نہ کتگ ءُ پروش وارتگ ات ہمے جنگءَ ہوش محمد شیدی ماں حیدر آبادسندھءَ جنئگ ءُ شہید کنگ بیت۔انگریزاں پمیشکہ اُرش کتگ ات کہ آ سندھءَ پہ مدامی قبضہ کنگءَ دلمانگ ات انت ۔ اے اُرش 17فروری1843ءَ کنگ بوتگ ات ۔ میر نصیرخان نوری گوں انگریزاں چارلس نیپئر ءِ فوجءَ دیم پہ دیم بوت ءُ یک مزن ءُ ترس ناکیں جنگے بنگیج بوت۔ ہوش محمد شیدی کہ بہادر ءُ سرمچاریں مردمے ات ءُ مدام گشتگ اتے کہ مرے سوں ، مرے سوں ، سندھ نہ ڈیسوں‘‘ بزاں کہ مراں مراں بلے سندھءَ نہ دیاں ہمے گپءِ سرا اوشتگ ات ۔ وتی جان قربان کت بلے سند ھ نہ دات۔ سیٹھ ناوں مل ہوت چند ءَ وتی کتاب ’’ یادگیریوں‘‘ بزاں ’’ یاداشتاں‘‘ءِ تہا نبشتہ کنت کہ سندھءِ سرڈگارءِ رکھینگءَ مدام بلوچانی یک مزنیں کردے بوتگ ءُ بلوچاں ہوش محمد شیدی بلوچءِ بیرک ءِ چیرءَ یک جاہ بوتگ انت ءُ پہ سندھءِ آزاتیءِ واستہ جنگ اش کتگ ۔ اے جنگ گیشتر ماں حیدرآباد ، ٹنڈو الہ یار یا کہ اے دگہ ھنداں چہ سندھیاں گیشتر انگریزانی حلاپءَ جنگ کتگ ، پرچاکہ بلوچ بہادر ، سرمچار ءُ جنگول بوتگ انت ءُ ہمے وڑا ہوش محمد شیدیءَ گوں انگریزاں جنگ کتگ ءُ 23مارچ 1843ءَ دُبّہ ءِ ھندءَ شہید کنگ بوتگ۔