پیرجان نعیم“حاجی عبدالقیوم ءِ شونکاری”
چیزیں کارستانی لہتیں انچیں کار لس مہلوکانی دیمءَ نہ یتکگ انتءُ لس وانوک تہنا اے کارستاں بس آیانی ھما کار کہ آیانی سرا سک باز گپ بوتگ بس ھمے نیمگءَ یا دلگوش کنانءَ زانت ءُ وتی وانگءِ شہارءَ کم تَرینت۔چوناہا من کہ اے کارستءِ گپءَ آں اے لس وانوکاں یک زبانزانتے حسابءَ زانتگ وھدیکہ آئیءَ تاکاریءِ ردءَ یک شریں شونکارئے جہتءَ وتی ریپکاری دیمءَ آورت،جی ھو مروچی بلوچی زبانءُ لبزانکءِ پجارتگیں کارست کہ بلوچی اکیڈمی کوئٹہ ءُ عزت اکیڈمی پنجگور ءِ بنگیج کار(زانگ بیت) حاجی عبدالقیوم ءِ بتن روچ انت بْیا آئیءِ شونکاری ءِ ردءَ گپ درجنی کنیں۔
بلوچی تاکاریءِ تہا چیزے انچیں تاک بوتگ کہ آیانی سوبمَنْدیءِ راز گوں شونکاری ءِ مہکمیں ریپکءَ گوں بندوک بوتگ انت۔زمانہ(تاک) چہ ھما تاکاں یکے بوتگ اے تاک چوناہا یک در قومے ءِ منتءَ بلوچانی بہتءَ کپتگ ءُ بلوچی تاکاری ءِ تہا شرتریں تاکانی تہا ھوار بوتگ۔ اے تاک چون چے وڑءَ بلوچیءِ بہتءَ ھوار تَریتگ بْیا اے کسہءَ صبا دشتیاری ءِ زبانءَ سیل کنیں
“واجہ سید فصیح اقبال بلوچے نہ انت بلے ماں کراچیءَ بلوچانی دیوانءَ نشتگءُ پاد اتکگ۔قول منی کماش اسرار عارفیءِ کہ بلوچ صحافیءُ تاکارانی دستءَ رستگءُ مزن بوتگ پمیشکا وھدے کہ ایشیءَ صحافی رپِکءُ ہنر در برت انت گڑا دلءَ ئی ماں بلوچی زبانءَ تاکبندے شنگ کنگءِ اومانءَ جاہ جت ماں کراچیءَ بلوچ ادیب ءُ زانتکاراں آئیے ہر پہمیں کمک ءِ لبز ہم کت پمیشکہ پانزدہ روچی تاکبندءِ رنگءَ آئیا اولی نومبر1968ءَ ‘زمانہ’ءِ نامءَ بلوچی تاکبندے شنگ کُت”(بلوچی زبانءُ لبزانک،اولی،تاکدیم،35)
پانزدہ روچی رنگءَ اے تاک 1968ءِ بنداتی روچاں چھاپ بیت بلے چیزے تاکانی درکپگءَ رند ایشیءِ پانزدہ روچی رنگ ءَ بام دنت ءُ مہتاکے ردوشمءَ دیمءَ کیت
“چاپکاری رپکءُ ھنرءِ حسابءَ ‘زمانہ’ آ دورءِ جْوان تریں تاکبندے ات۔بلے دو سے تاکاں رند ایشیءِ پانزدہ روچی دروشمءِ ماہءَ ماھگرءَ گپتءُ پدا اے ماھتاکے ءِ رنگءَ شنگ بوت”(صبا،تاکدیم،36)
برئے برئے انچیں جاورال کاینت کہ مردم نہ گیگ بنت وتی کارانی گیشیانی سسبءَ لہتیں کاراں چہ دست کش بنت یا دست کشک کنگ بنت زمانہ ءِ بہتءَ حاجی عبدالقیوم کہ زوراں سری چہ کاراں کشگ انت فصیح اقبال وتی تاکءَ ھمائیءَ دنت ءُ شونکاریءَ بنا کنتءُ ھمے تاکءَ حاجی عبدالقیوم مہتاکءِ جاہءَ ہپتگی رنگءَ در کنت ھو اے تاک اولی برا پانزدہ روچی بیت، پدا مہتاکے بیتءُ چیزئے ماہاں پد ہپتگی تاکے دروشمءَ وانوکانی دیمءَ کیت
“وھدے کہ واجہ حاجی عبدالقیوم چہ نوکریءَ پہ زھر کشّگ بوت گڑا واجہ فصیح اقبال ءَ ‘زمانہ’ ھمائیءَ دات۔واجہ قیوم ءَ اے تاک چہ 1977ءَ بگر ماھتاک ءِ جاگہ ءَ ‘ھفتگی’ءِ رنگءَ شنگ کنگ بنگیج کت داں 1979ءَ ھمے رنگءَ چاپ بوت”(صبا،تاکدیم 36)
دو سالءَ ہپتگی دروشمءَ ماھگر گیپت ءُ پدا مہتاکےءِ رنگءَ دیمءَ کیت داں پنچ سالاں ھمے ڈولءَ وتی رنگءَ برجم داریت۔
“پدا چہ 1980ءَ اے تاک ماہتاکےءِ رنگءَ در آتک داں 1985ءَ اے پہ وھد در آتک”(صبا،تاکدیم،36)
تاکءِ کشگءُ شونکاری کنگ ءِ سکین دائم سَریں لبزانکیءُ چاگرد شناسیں مردمانی گشگءِ پدا دیمءَ کیت۔ھمے ڈولءَ حاجی قیومءَ ھم ھما دورءُ باریءِ سروکیں لبزانکی ھمراہاں سرءُ سوجءُ تاکءِ کشگءِ سیکن داتگ آیانی تہا عطاشاد،مولانا خیر محمد ندوی،غنی پروازءَ ھوار ایدگہ ھمراہانی سرپدی ءُ نامانی زانگءَ بْیا آئیءِ اولی شونگال(اے مہتاک دروشمءِ وھدءِ اولی شونگال انت من باز جہد کت کہ ہپتگی تاکءِ اولی شونگالءَ بشوھازاں بلے دست نہ کپت)ءِ گپاں دلگوش کنیں
“منا یک روچے مولاناءَ (خیر محمد ندوی ءَ گشگءَ انت۔پ ن)سکین دات کہ من یک ماہ تاکے شہ شالکوٹ ءَ در پکن ئین۔نوکیں ماہ تاک کش ئگ مئے شہ سرکارءَ رزا گرئگ مروچاں ھمے مثال انت کہ مردم فرھاد ئِے تیشگ ءَ بزوریتے کوہءَ بُران پکنت زوت تر شیر ئِے جوے تاچینت کنت۔اگاں شیر دست نہ کپت الما آپ در کئیت ۔ھم گنج ئیت ما چم و دو چم کرت یک روچے گوں واجہ فصیح اقبالءَ حبر ءَ را سرینت۔آ واجہ وش بوت۔کہ زمانہ (بلوچی) پدا گِمر کنت۔آئی کِشتگیں نھال کہ تُن مرگو انت پدا سر سبز بیت۔پہ پلءُ بر ءَ کپیت۔من گوں کوئٹہ ئِے سنگتاں شور و سولت کرت۔واجہ ایوبءَ دست ماں سینگءَ جت کہ بس ھمینکر انت کہ تو آئرا وتی نامءَ پکنے۔درسیں کار منی سرءَ انت۔واجہ اتاشات ھبکہءُ اپسوزی بوت کہ ھمے حبر وت آئی دلءَ پرچہ ساری ترءَ نہ یھتا۔گوشت ءِ سکیں جْوانیں سسّا ے۔بس ھیلت کن۔ھچ چک پد مبو۔بشیر احمد بلوچ،واجہ پرواز ءُ ایدگہ درسیں براھندگاں ھرکسءَ کہ اشکت دلبڈی دات۔البہ شہ درساں گیش واجہ صلاح الدین مینگلءَ وت سرا منا امبرا سجک دیاں بوتا۔کہ پہ زبان ئِے دروریءَ من دیما ببیں ءُ یک شیمّاز ے مُھریں پٹپین۔ایش بوت مڑہ دراں منیءُ زمانہ(بلوچی) ئِے کسو”(شونگال ماہتاک زمانہ بلوچی جنوری 1981 تاکدیم،2ءُ 3)
چہ اے گپاں ھمے پدر بیت کہ آئیءَ شونکاری ءِ سکین سَریں لبزانکی مردماں داتگ
اے تاکانی شونکاریءَ اگا منا چیزئے دوست بوتگ آ سید راھبندءِ زورگ انت سرجمیں تاک سید راھبندءَ بوتگ انت چوشکہ وتی جند کہ زبان زانتے بوتگءُ وتی راھبندءِ منوگر ھم بوتگ ایشیءَ ابید سیدءِ راھبندءِ زورگ وت کہ شیواری ئے زانگ بیت۔پدا جتا جتا تاکانی شونگالانی تہا سیدءِ نبشتہ راھبندءِ سرا شریں وڑئے گپءُ نگدی رنگءَ تران ئے کتگ کہ آ وت جتائیں سرھالءُ بُنگپے کہ آئیءَ سرا دگہ برئے گپ کناں
اے منی بنداتی نبشتانک انت کہ حاجی عبدالقیومءِ شونکاریءِ سرا انت ایدگہ گپاں دگہ برئے تران کناں
8اگست 2023
سوردو پَنجْگُور